Koko was een westelijke laaglandgorilla, geboren in 1971 in de dierentuin van San Francisco. Vanaf haar eerste levensjaar werd ze begeleid door een psychologe, die haar ASL (gebarentaal) leerde.
Koko ontwikkelde een vocabulaire van meer dan 1000 gebaren en begreep ruim 2000 gesproken woorden. Ze gebruikte taal om gevoelens te uiten, vragen te stellen, grapjes te maken en zelfs namen te geven aan haar tekeningen.
In 1984, vroeg ze voor haar verjaardag een kitten. Ze had al jaren een fascinatie voor katten — telkens wanneer ze een foto van een kat zag, signeerde ze enthousiast “cat”.
Uit een nestje koos ze een klein grijs, staartloos kitten. Toen men vroeg hoe ze het wilde noemen, signeerde ze “All Ball” — omdat het katje voor haar leek op een zacht, pluizig bolletje.
De relatie tussen Koko en All Ball werd wereldberoemd omdat ze - volgens wetenschappers - zo duidelijk liet zien dat een gorilla tederheid, zorgzaamheid en empathie kan tonen.
Ik krijg daar dan meteen een mega groot vraagteken van boven mijn hoofd.
Want ik vraag mij af waarom vinden wij het zo belangrijk dat dieren op een menselijke manier met ons communiceren? Hebben we zo'n moeite om hun waarde te zien zolang die niet lijkt op de onze? Komt empathie voor ons pas echt op gang wanneer we onszelf herkennen — zelfs als dat betekent dat we een gorilla gebaren aanleren die nooit uit haar eigen natuur zijn voortgekomen?
Het is een ongemakkelijke gedachte, maar een belangrijke.
Want in onze neiging tot antropomorfisme zit iets dubbelzinnigs: we willen dieren begrijpen, maar vaak alleen binnen de grenzen van onze eigen taal, onze eigen emoties, onze eigen logica.
Alsof hun eigen manier van communiceren niet genoeg is.
Alsof “anders” automatisch “minder” betekent.
We doen vaak alsof dieren pas “echt” communiceren wanneer ze iets menselijks doen: een gebaar, een woord, een blik die wij kunnen lezen. Maar wie ooit een kat heeft zien praten met haar staart, of twee merels heeft zien onderhandelen over territorium zonder één noot te zingen, weet dat dieren een taal spreken die wij nauwelijks begrijpen — niet omdat die taal simpel is, maar omdat wij er zelden moeite voor doen.
Dieren communiceren met ritme, geur, afstand, stilte, trillingen, lichaamshouding, microbewegingen.
Een gorilla kan met één verschuiving van haar schouders meer zeggen dan wij in drie zinnen.
Een paard voelt een spanning in je ademhaling nog voordat je zelf doorhebt dat je nerveus bent.
Een hond leest je stemming in je looptempo.
Een vogel hoort aan de luchttrilling of er gevaar nadert.
Dat is geen gebrek aan taal. Dat is een overvloed aan taal — alleen niet de onze. Wij willen woorden. Wij willen gebaren die op de onze lijken. Wij willen bevestiging dat het dier “ons begrijpt”.
Maar hoe vaak proberen wij het omgekeerde?
Hoe vaak proberen wij hun grammatica te leren?
Hun logica?
Hun manier van betekenis geven?
We verwachten dat een gorilla onze gebaren leert, maar wij leren nooit de hare. We vinden het ontroerend wanneer een hond “schuldgevoel” lijkt te tonen, maar we kennen de subtiele signalen van stress nauwelijks. We interpreteren een kat als “afstandelijk”, terwijl haar hele lichaamstaal juist hyperprecies is — alleen niet menselijk. Het is alsof we een boek in een onbekende taal openslaan, de eerste bladzijde niet begrijpen, en dan concluderen dat het boek leeg is.
Ik denk dat het probleem niet is dat dieren onze taal niet spreken. Maar het probleem is dat wij hun taal nooit hebben willen/kunnen leren.
Dat is misschien wel de echte reden dat we zo graag antropomorfiseren: niet omdat dieren menselijk zijn, maar omdat wij moeite hebben om te verdragen dat ze het niet zijn — en dat ze toch volwaardige, complexe, communicatieve wezens zijn.
Antropomorfisme is geen bewijs van onze liefde voor dieren, maar van onze moeite om te verdragen dat de wereld groter is dan onze eigen taal.
En dat er wezens op deze aardkloot bestaan die ons niet na hoeven te doen om waardevol te zijn.
Blijf zacht. De wereld is al hard genoeg zonder onze projecties.
Geen opmerkingen:
Een reactie posten
Laat hier een berichtje achter: